SESSİZ GÜCÜN ADI: TEVAZU

Günlük hayatın hızlanan akışı içinde başarı, görünürlük ve öne çıkma kavramları giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bireylerin kendilerini ifade etme biçimleri çoğu zaman görünür olma ihtiyacı üzerinden şekillenmektedir. Ancak toplumsal yaşamın sürdürülebilirliği açısından bazı değerler vardır ki yüksek sesle dile getirilmez; buna rağmen güçlü etkiler üretir. Tevazu bu değerlerin başında gelmektedir. Tevazu, çoğu zaman yanlış biçimde kendini küçültme ya da geri planda kalma olarak yorumlanmaktadır. Oysa kavram, bireyin sahip olduklarını abartmadan, başkalarını küçümsemeden ve sürekli kendini kanıtlama ihtiyacı duymadan var olabilme becerisini ifade eder. Bu yönüyle tevazu, özgüven eksikliğinin değil; aksine sağlam bir içsel denge ve gerçek özgüvenin göstergesidir. Tevazunun en görünür olduğu alan, gündelik yaşamın küçük fakat anlamlı etkileşimleridir. Bir başarıyı ekip ile paylaşmak, bilgi sahibi olduğu hâlde öğrenmeye açık kalmak, yapılan bir iyiliği görünür kılma ihtiyacı duymamak bu duruma örnek gösterilebilir. Bu davranışlar bireysel bir erdem olmanın ötesinde, sosyal ilişkilerde güven üretme kapasitesine sahiptir. Toplumsal ilişkiler bağlamında tevazu, görünmez fakat işlevsel bir sosyal sermaye niteliği taşımaktadır. Gösteriş temelli iletişim mesafe üretirken, tevazu yakınlık ve samimiyet oluşturur. Bu nedenle insanlar çoğu zaman tevazu sahibi bireylerin yanında daha rahat hissetmekte, yargılanma kaygısı azalmaktadır. Böylece iş birliği, paylaşım ve karşılıklı saygı güçlenmektedir. Modern toplumlarda performans ve görünürlük baskısının artması, tevazunun geri planda kaldığı algısını güçlendirse de güvenilirlik ve liderlik literatürü, tevazunun etkili bir karakter özelliği olduğunu ortaya koymaktadır. Gerçek liderlik çoğu zaman yüksek sesle ifade edilen iddialardan değil, tutarlı davranışlardan ve öğrenmeye açıklıktan beslenmektedir. Bu bağlamda tevazu, bireyin öğrenme kapasitesini canlı tutan temel bir tutum olarak değerlendirilebilir.

Tevazu aynı zamanda bireyin kendisiyle kurduğu ilişkinin bir göstergesidir. Sahip olunan bilgi, başarı veya imkânların farkında olmak; ancak bunları üstünlük aracına dönüştürmemek, psikolojik olgunlukla ilişkilidir. Bu durum bireyin hem kendisiyle hem de çevresiyle daha dengeli ilişkiler kurmasını mümkün kılar. Değer aktarımı açısından bakıldığında tevazunun çocuklara kazandırılması ayrı bir önem taşımaktadır. Başarı ile saygı, rekabet ile paylaşım arasındaki dengeyi öğrenen çocuklar daha güçlü sosyal beceriler geliştirmektedir. “Ben yaptım” yerine “Birlikte yaptık” diyebilen bir yaklaşım, yalnızca akademik değil karakter gelişimi açısından da belirleyici olmaktadır. Bu nedenle tevazu, eğitim süreçlerinde dolaylı fakat kritik bir değer alanı olarak görülmelidir. Gündelik yaşam pratikleri incelendiğinde tevazunun çoğunlukla sessiz davranışlar aracılığıyla ortaya çıktığı görülmektedir. Teşekkür etmek, söz hakkı vermek, öğrenmeye açık kalmak veya katkıyı görünür kılmak bu davranışlara örnek olarak verilebilir. Bu yönüyle tevazu, söylemden çok eylemde var olan bir değerdir.

Tevazu yüksek sesle konuşmayan fakat derin izler bırakan bir karakter özelliğidir. Bireysel düzeyde psikolojik olgunluk, sosyal düzeyde güven ve kurumsal düzeyde sürdürülebilir ilişki üretme kapasitesi taşımaktadır. Günümüzün görünürlük odaklı dünyasında tevazu, insan kalabilmenin ve ilişkileri insani zeminde sürdürebilmenin temel yollarından biri olarak önemini korumaktadır. Bazen en etkileyici olan, kendini göstermek değil; tutarlı biçimde var olabilmektir. Tevazu da tam olarak bu sessiz fakat güçlü varoluşun adıdır.