Gümüşhane kent merkezinin ortasından geçerek şehre hayat veren ve kentin en önemli doğal simgesi niteliğini taşıyan Harşit Çayı’nda özellikle yaz aylarında baş gösteren debi düşüşü, aşırı yosunlaşma, çevreye yayılan kötü koku ve kirlilik sorunlarına karşı tarihi bir adım atıldı.
Gümüşhane Üniversitesi akademisyenleri tarafından aylardır sürdürülen saha incelemeleri, numune alımları ve laboratuvar analizleri sonucunda hazırlanan "Harşit Çayı Raporu ve Çözüm Önerileri Dosyası", devletin zirvesine ulaştırıldı.
AK Parti Gümüşhane İl Başkanı Mehmet Emin Erdoğdu, hazırlanan bilimsel raporu Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Ebubekir Gizligider ile Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürü Mehmet Akif Balta’ya bizzat takdim etti. Başkentte gerçekleşen üst düzey zirvede Harşit Çayı'nın geleceği ve hayata geçirilecek projeler masaya yatırıldı.
BİLİMSEL RAPOR KİRLİLİĞİN VE AKIŞ KAYBININ NEDENLERİNİ DEŞİFRE ETTİ
Gümüşhane Üniversitesi Merkezi Araştırma Laboratuvarı Uygulama ve Araştırma Merkezi bünyesinde görev yapan bilim insanları tarafından yürütülen çalışmada, dere yatağının kritik noktaları mercek altına alındı. Şehir geçişindeki Eski Hastane, Jandarma ve Ahmet Ziyaüddin Gümüşhanevi Camisi mevkilerinden alınan su, tortu ve yosun numuneleri fizikokimyasal ve mikrobiyolojik açıdan detaylı incelemeye tabi tutuldu.
Laboratuvar analizlerinden elde edilen çarpıcı bulgular raporda şu detaylarla yer aldı:
Sıcaklık ve pH Dengesi: Suyun pH değerlerinin 8,30 ile 8,45 aralığında seyrettiği ve hafif bazik bir karakter sergilediği saptandı.
Suyun Kalite Sınıfı: Elektriksel iletkenlik ölçümlerine göre su kalitesinin "II. Sınıf" seviyesinde olduğu belirlendi.
Mikrobiyolojik Bakteri Yükü: Çevreye verilen kentsel ve evsel atık su sızıntılarını işaret eden mikrobiyolojik veriler endişe yarattı. Özellikle Eski Hastane mevkiinde toplam koliform ve Escherichia coli (E. coli) bakteri yükünün ölçüm üst sınırlarını aşarak >300 kob/100 mL seviyesine ulaştığı tespit edildi.
Ağır Metal ve Yosun İlişkisi: Su fazında ağır metal derişimleri tehlike sınırlarının altında kalırken, yosun dokularındaki element birikiminin sucul alglerin doğal filtreleme mekanizmasından kaynaklandığı kaydedildi.
DEBİ KAYBININ VE KÖTÜ KOKUNUN TEMEL NEDENLERİ
Raporda, yaz aylarında derede yaşanan ekolojik krizin ana nedenleri tek tek sıralandı. Üst havzada bilinçsiz ve kontrolsüzce kurulan bağ-bahçe sulama bentlerinin nehrin doğal beslenme debisini kritik seviyelere düşürdüğü vurgulandı.
Debinin düşmesiyle sığlaşan dere yatağına güneş ışığının doğrudan nüfuz etmesinin yosun patlamasını (alg patlaması) tetiklediği aktarıldı. Ayrıca havza hattı boyunca uzanan yerleşim yerlerindeki kanalizasyon ve kaçak atık su sızıntılarının sudaki organik madde yükünü artırarak aşırı koku ve görüntü kirliliğini hızlandıran ana faktör olduğu raporda tescillendi.
HARŞİT ÇAYI’NI HAYATA DÖNDÜRECEK 7 MADDELİK REÇETE
Harşit Çayı’nın durağan, kötü kokan ve yosun kaplı bir kanal olmaktan çıkarılıp kentin merkezinde yaşayan bir rekreasyon ve doğal yaşam alanına dönüştürülmesi amacıyla raporda 7 maddelik somut çözüm adımı sunuldu:
Üst Havzada Su Depolama Göletleri ve Mini Barajlar: DSİ ve yerel yönetimler koordinasyonunda, derenin şehir merkezine giriş noktasından önceki yukarı havzada su depolama göletleri veya mini barajlar inşa edilecek. İlkbahar aylarında biriktirilen taze su, yaz aylarında kuraklık başladığında kontrollü olarak salınarak derenin kesintisiz akması sağlanacak.
Kademeli Bentler, Çağlayanlar ve Oksijen Zenginleştirmesi: Şehir geçişi boyunca hidrolik kontrollü küçük bentler kurulacak. Suyun basamaklardan kademeli düşürülmesiyle doğal havalandırma (havalandırma cascades) sağlanacak, sudaki çözünmüş oksijen miktarı artırılarak koku oluşumu engellenecek.
Biyolojik Dengeleme ve Otçul Balık Popülasyonu: Kontrollü gölet alanlarına yöre ekolojisiyle uyumlu sazangiller veya otçul dere balığı türleri salınacak. Böylece dipteki yosun tabakası kimyasal madde kullanılmadan doğal biyolojik yollarla temizlenecek.
Düşük Debi Akış Kanalı (Talveg) Uygulaması: Dere tabanında bileşik kesit düzenlemesine gidilecek. Suyun azaldığı kurak dönemlerde akış orta kanala (talveg) toplanarak su derinliği muhafaza edilecek; güneş ışığının dip taşlarını ısıtarak yosunlaşma yapması önlenecek.
Tarımsal Sulamanın Disipline Edilmesi: Açık arklar üzerinden yapılan verimsiz sulamalar yerine kapalı ve damla sulama sistemlerine geçilecek. Dere yatağında canlı yaşamının devamı için zorunlu olan "can suyu debisi" yasal güvenceye kavuşturulacak.
Kanalizasyon Altyapısının Tam Yalıtımı: Tekke beldesinden şehir merkezi çıkışına kadar olan hat üzerindeki tüm kaçak evsel atık ve kanalizasyon bağlantıları taranarak dereden tamamen ayrıştırılacak.
Atık Yönetimi ve Çöp Tuzakları: Nehir yatağına çöp atılması sıkı denetimlerle önlenecek, akar su üzerinde stratejik noktalara çöp toplama tuzakları kurulacak. İl Özel İdaresi ve belediye ekiplerince periyodik temizlik takvimi uygulanacak.
MEHMET EMİN ERDOĞDU: "DOSYAMIZI BAKANIMIZA VE DSİ GENEL MÜDÜRÜMÜZE SUNDUK"
Ankara’daki temaslarının ardından açıklamalarda bulunan AK Parti Gümüşhane İl Başkanı Mehmet Emin Erdoğdu, Harşit Çayı'nın Gümüşhane için hayati önem taşıdığını ifade etti.
Başkan Erdoğdu açıklamasında şu değerlendirmelerde bulundu:
Gümüşhane Üniversitesi’nin kıymetli akademisyenleri tarafından Harşit Çayı üzerinde yürütülen titiz ve bilimsel çalışmayı, çözüm önerilerini içeren kapsamlı dosyamızı Sayın Tarım ve Orman Bakan Yardımcımıza ve DSİ Genel Müdürümüze sunduk.
Özellikle yukarı havzalarda baraj ve göletlerin inşa edilmesi, dere yatağı içerisindeki kademeli bentler ile suyun azaldığı dönemlerde uygun kanallarla akışın sağlanması gibi Devlet Su İşleri'mizi doğrudan ilgilendiren hayati adımlarla ilgili taleplerimizi birinci elden ilettik. Harşit Çayı’nı hak ettiği temiz ve coşkulu görüntüsüne kavuşturmak için sürecin sonuna kadar takipçisi olacağız."
