Gümüşhane’nin köklü tarihini ve el sanatlarını yansıtan asırlık miras Dölek çömlekçiliği, çağdaş tekniklerle harmanlanarak modern seramik sanatına kazandırılıyor. Kentte 9 yıldır mimarlık mesleğini sürdüren ve son 5 yıldır seramik sanatıyla uğraşan Elif Işık Canlı, merkeze bağlı Dölek köyünün kadın ustalarından devraldığı geleneksel bilgi birikimini atölye ortamına taşıdı. Yerel Dölek çamuruyla yapılan fırın ve sır denemelerinden ilk olumlu sonuçlar alındı.
İstanbul’da aldığı nitelikli eğitimlerin ardından Gümüşhane’de kendi seramik atölyesini kuran Elif Işık Canlı, kentin coğrafi işaret potansiyeline sahip en önemli değerlerinden biri olan Dölek çamuruna yöneldi. Asırlardır geleneksel güveç yapımında kullanılan yerel çamuru laboratuvar titizliğiyle inceleyen Canlı, malzemenin elektrikli fırın ortamına dayanıklılığını ve çağdaş sır teknikleriyle olan uyumunu başarıyla test etti.
İki Farklı Toprak Kadınların Emeğiyle Hayat Buluyor
Dölek çömlekçiliğinin tamamen el emeğine ve büyük bir fiziki güce dayandığını belirten Elif Işık Canlı, köydeki kadınların asırlık üretim sırrını şu sözlerle özetledi:
"Gümüşhane’mizin bu güzel değeri çok büyük zahmetlerle topraktan çıkarılıyor. Kadınlarımız iki farklı bölgeden getirdikleri sert ve yumuşak kıvamdaki toprakları bir araya getiriyor. Ayaklarıyla çiğneyerek harmanladıkları bu çamurdaki taşları elleriyle tek tek ayıklıyorlar. Ben de bu muazzam emeği daha görünür kılmak, geleneksel formları koruyarak modern tasarımlarla dünyaya tanıtmak amacıyla Dölek çamurunu çalışma odağıma aldım."
Eylül ayında köyden topladığı numuneleri atölyesinde işlenebilir kıvama getiren Canlı, çamurun saf ve katkılı hallerini ayrı ayrı inceledi. Geleneksel üretimde sır yerine sütle kaplanan çömleklerin, modern elektrikli fırınlarda da yüksek dayanıklılık gösterdiğini ve sır tuttuğunu keşfeden mimar-seramik sanatçısı, bu topraktan ilk modern güveç kaplarını ve sanatsal objelerini üretmeyi başardı.
"Mimarlık Tasarlamayı, Seramik Sabretmeyi Öğretti"
Çamura şekil verme tutkusunun çocukluk yıllarına dayandığını belirten Elif Işık Canlı, seramik sanatının kendisine kattığı felsefeyi, "Mimarlık bana teknik olarak tasarlamayı öğretti ancak seramik tamamen sabır işi. Fırından her zaman istediğiniz sonuç çıkmıyor; ürünler patlayabiliyor, çatlayabiliyor veya renkler tam oturmuyor. Sabredip tekrar denediğinizde ise toprak ateşle birleşiyor ve size çok güzel bir ödül sunuyor" cümleleriyle ifade etti.
Gümüşhane’nin çok kültürlü yapısını yansıtacak, cami ve kilise figürlerinin bir arada yer alacağı özel bir hatıra panosu üzerinde de çalışan Canlı, geleneksel tekniklerin kaybolmaması için köye giderek ustalarla omuz omuza çalıştığını ve bu sanatı yerinde öğrenerek geleceğe aktarmayı misyon edindiğini vurguladı.
Asırlık Çınarlar Direniyor: Kayınvalideden Gelen Zanaat
Dölek köyünde çömlekçilik geleneğini yaşatan kadın ustalardan 70 yaşındaki Şengül Saraç, zanaatı evlendikten sonra kayınvalidesinden öğrendiğini belirtti. Sağlığının elverdiği günlerde günde 15 ila 20 kap üretebildiğini söyleyen Saraç, çamuru iki ayağıyla çiğneyerek kıvama getirdiklerini ve geçmişe kıyasla bu sürecin artık fiziki olarak kendilerini zorladığını anlattı.
Çocukluğundan beri bu işin içinde olan diğer bir usta Pembe Bilgili ise, 30 yıl önce eşini kaybettikten sonra bu zanaat sayesinde hayata tutunduğunu aktardı. Eskiden sırtlarında ve hayvanlarla taşıdıkları toprakları artık araçlarla köye getirdiklerini belirten Bilgili, sert ve yumuşak iki ayrı toprağı bir gün önceden ıslatıp harmanladıklarını ve ertesi gün büyük bir özenle şekillendirdiklerini ifade etti.
Köyde üretilen geleneksel kaplar, hiçbir pazarlama aracına gerek kalmadan doğrudan alıcılar tarafından evlerinin önünden teslim alınırken; Elif Işık Canlı’nın başlattığı bu modern sentez çalışması, Dölek çömlekçiliğinin ulusal ve uluslararası sanat platformlarında hak ettiği değeri bulması adına ümit verici bir adım olarak değerlendiriliyor.
