Gümüşhane’de geleneksel hale gelen "Kültür Sohbetleri"nin 66. buluşmasında, Çanakkale Zaferi’nin askeri, sosyolojik ve küresel etkileri mercek altına alındı. Gümüşhane Türk Ocağı ile Gümüşhane Kültür Sanat ve Gençlik Derneği’nin ortaklığında düzenlenen programda, tarihteki bilgi kirliliği arşiv belgeleriyle temizlendi.
Bir Devrin Battığı Yer: Sosyolojik Bir Diriliş Olarak 1915
Gümüşhane Üniversitesi Öğretim Görevlisi Talat Ülker, "Balkan Bozgununun Özrü, Millî Mücadele’nin Önsözü" başlıklı sunumunda, Çanakkale’yi sadece bir cephe başarısı olarak görmenin eksik kalacağını vurguladı. Ülker, iki saati aşkın süren derinlikli analizinde 1915 ruhunu, Türk milletinin sosyolojik bir diriliş hamlesi olarak tanımladı.
Zaferin Küresel Denklemdeki 3 Kritik Sonucu
Talat Ülker, Çanakkale direnişinin dünya tarihinin akışını değiştiren üç temel etkisini şu şekilde sıraladı:
Savaşın Takvimi Değişti: Çanakkale’deki sarsılmaz direnç, Birinci Dünya Savaşı’nın süresini en az iki yıl uzatarak küresel askeri dengeleri altüst etti.
Bolşevik İhtilali'nin Önü Açıldı: Boğazları geçemeyen müttefiklerinden lojistik destek alamayan Çarlık Rusyası, iç karışıklığa sürüklenerek 1917’de savaştan çekilmek zorunda kaldı.
İngiliz "Yenilmezliği" Sulara Gömüldü: İngiliz donanmasının denizlerdeki mutlak hakimiyet imajı Çanakkale Boğazı'nda son bulurken, bu durum mazlum milletler için bağımsızlık meşalesi oldu.
Şehit Sayısındaki Bilgi Kirliliğine Arşiv Yanıtı
Kamuoyunda sıkça dile getirilen ve doğruluğu sorgulanmadan yayılan "250 bin şehit" rakamına dair akademik bir düzeltme yapan Ülker, Osmanlı arşivlerindeki net verileri paylaştı. Bilimsel verilerin duygusal söylemlerin önünde olması gerektiğini belirten Ülker, resmi bilançoyu şu verilerle açıkladı:
"Osmanlı arşiv kayıtlarına göre Çanakkale Cephesi’nde yaklaşık 57 bin şehidimiz bulunmaktadır. Bunun yanı sıra 100 bin yaralı, hastalıktan vefat eden 25 bin askerimiz ve 10 bin esir/kayıp mevcuttur. Bu rakamlar, zaferin askeri disiplin ve stratejiyle ne denli ağır bir bedel ödenerek kazanıldığını kanıtlamaktadır."
Komutanların Dehası ve Edebiyattaki Çanakkale
Programın ilerleyen bölümlerinde Cevat Paşa (Çobanlı), Esat Paşa (Bülkat), Yarbay Mustafa Kemal Atatürk ve Selahaddin Adil Bey gibi stratejistlerin dehasına dikkat çekildi. Seyit Onbaşı ve Yahya Çavuş’un kahramanlıklarının yanı sıra, Çanakkale’nin Türk edebiyatındaki zirve noktası olduğu vurgulandı. Lojistik şartların elverişliliği sayesinde cephe edebiyatının en güçlü örneklerinin bu dönemde verildiği hatırlatıldı.
Tarihseverlerin yoğun ilgi gösterdiği program, soru-cevap bölümünün ardından sona erdi.
